අ.පො.ස. (සා/පෙළ) ICT විභාග සටහන් - 2025

විභාගයට මුහුණ දීමට ඔබට අවශ්‍ය සියලුම විෂය කරුණු ආවරණය වන පරිදි සකස් කළ සම්පූර්ණ විභාග මාර්ගෝපදේශය.

අ.පො.ස. සාමාන්‍ය පෙළ විභාගය යනු ඔබගේ අධ්‍යාපන ජීවිතයේ වැදගත් කඩඉමකි. තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය (ICT) විෂය යනු ඉහළ සාමාර්ථයක් ලබා ගැනීමට මෙන්ම, නූතන ලෝකයට අත්‍යවශ්‍ය දැනුමක් ලබා ගැනීමටත් ඇති අනගි අවස්ථාවකි. විභාගය ආසන්න වන මේ මොහොතේ, ඔබගේ අවසන් පුනරීක්ෂණ කටයුතු සඳහා උපකාරයක් ලෙස මෙම සවිස්තරාත්මක සටහන සකස් කර ඇත.

මෙම ලිපියෙන්, විෂය නිර්දේශයේ ඇති සියලුම ප්‍රධාන ඒකකවල වැදගත්ම සිද්ධාන්ත, අර්ථ දැක්වීම් සහ උදාහරණ සරලව සහ පැහැදිලිව ඉදිරිපත් කර ඇත. මෙය ඔබගේ පෙළ පොත සහ පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍ර සමඟ එක්ව භාවිතා කිරීමෙන් විභාගය සඳහා උපරිම සූදානමක් ලබා ගත හැක.

1 වන ඒකකය: තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය හැඳින්වීම (Introduction to ICT)

දත්ත (Data) සහ තොරතුරු (Information)

දත්ත (Data): සකස් නොකළ, අමු කරුණු, සංකේත හෝ සංඛ්‍යා වේ. තනිවම පැහැදිලි අර්ථයක් නැත. (උදා: 1998, කමල්, 85, කොළඹ).
තොරතුරු (Information): අර්ථයක් ලබා දීම සඳහා දත්ත සැකසීමෙන් (Processing) පසු ලැබෙන ප්‍රතිඵලයයි. (උදා: "කමල් 1998 දී උපන් අතර, ඔහුගේ ලකුණ 85 වේ. ඔහු කොළඹ පදිංචිකරුවෙකි").

Data → Processing → Information

පරිගණක පද්ධතියක සංරචක (Components of a Computer System)

දෘඩාංග (Hardware): ස්පර්ශ කළ හැකි, භෞතික කොටස් (උදා: මවුසය, යතුරුපුවරුව, මොනිටරය).
මෘදුකාංග (Software): දෘඩාංග ක්‍රියා කරවීම සඳහා දෙන උපදෙස් මාලාවක් (උදා: Windows OS, MS Word).
ජීවාංග (Liveware): පරිගණකය භාවිතා කරන මිනිසුන් (Users).
ස්ථිරාංග (Firmware): ROM චිපයක් වැනි දෘඩාංගයක් මත ස්ථිරවම ගබඩා කර ඇති මෘදුකාංග (උදා: BIOS).

පරිගණකයේ ලක්ෂණ (Characteristics of a Computer)

වේගය (Speed): ඉතා අඩු කාලයකින් සංකීර්ණ ගණනය කිරීම් සිදු කිරීමේ හැකියාව.
නිරවද්‍යතාව (Accuracy): ලබා දෙන දත්ත සහ උපදෙස් නිවැරදි නම්, සෑම විටම නිවැරදි ප්‍රතිඵල ලබා දීම.
විශ්වසනීයත්වය (Reliability/Diligence): වෙහෙසට හෝ කම්මැලිකමට පත් නොවී, එකම කාර්යය එකම නිරවද්‍යතාවයෙන් දිගටම කිරීමේ හැකියාව.
ධාරිතාව (Storage Capacity): විශාල දත්ත ප්‍රමාණයක් ගබඩා කර තැබීමේ හැකියාව.

2 වන ඒකකය: පරිගණක දෘඩාංග (Computer Hardware)

පරිගණක පද්ධතියක ඇති සියලුම භෞතික කොටස් දෘඩාංග ලෙස හැඳින්වේ.

ආදාන උපාංග (Input Devices)

පරිගණකයට දත්ත සහ උපදෙස් ඇතුළත් කිරීමට භාවිතා කරයි.

යතුරුපුවරුව (Keyboard): අක්ෂර, ඉලක්කම් සහ සංකේත ඇතුළත් කිරීමට.
මූසිකය (Mouse): දර්ශකය (cursor) පාලනය කිරීමට සහ විධාන දීමට (Pointing device).
පිරික්සුම (Scanner): ලේඛන හෝ ඡායාරූප ඩිජිටල් μορφή බවට පරිවර්තනය කිරීමට.
තීරු කේත කියවනය (Barcode Reader): භාණ්ඩවල ඇති තීරු කේත කියවීමට.
මයික්‍රෆෝනය (Microphone): ශබ්දය ආදානය කිරීමට.

ප්‍රතිදාන උපාංග (Output Devices)

සැකසූ තොරතුරු පරිශීලකයාට ලබා දීමට භාවිතා කරයි.

මොනිටරය (Monitor): දෘශ්‍ය ප්‍රතිදානය (Soft copy) ලබා දීමට.
මුද්‍රණ යන්ත්‍රය (Printer): ස්ථිර පිටපත් (Hard copy) ලබා ගැනීමට. (Impact Printers: Dot-matrix; Non-impact Printers: Inkjet, Laser).
ස්පීකර් (Speakers): ශබ්ද ප්‍රතිදානය ලබා දීමට.
ප්‍රක්ෂේපකය (Multimedia Projector): විශාල තිරයක් මත දෘශ්‍ය ප්‍රතිදානය පෙන්වීමට.

පද්ධති ඒකකය (System Unit)

පරිගණකයේ ප්‍රධාන සැකසුම් සහ ගබඩා කිරීමේ කොටස් අඩංගු වේ.

මධ්‍ය සැකසුම් ඒකකය (CPU - Central Processing Unit): පරිගණකයේ "මොළය" ලෙස හැඳින්වේ.
- Arithmetic and Logic Unit (ALU): සියලුම ගණිතමය (+, -, *, /) සහ තාර්කික (AND, OR, NOT) ක්‍රියාවන් සිදු කරයි.
- Control Unit (CU): පරිගණකයේ සියලුම කොටස්වල ක්‍රියාකාරීත්වය පාලනය සහ සම්බන්ධීකරණය කරයි.
මතකය (Memory):
- ප්‍රාථමික මතකය (Primary Memory):
  - RAM (Random Access Memory): සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකය. විදුලිය විසන්ධි වූ විට දත්ත මැකී යන (Volatile) තාවකාලික මතකයකි.
  - ROM (Read-Only Memory): પાઠක-පමණි මතකය. විදුලිය විසන්ධි වූ විට දත්ත නොමැකෙන (Non-volatile) ස්ථිර මතකයකි. පරිගණකය පණ ගැන්වීමට අවශ්‍ය මූලික උපදෙස් (BIOS) මෙහි ගබඩා කර ඇත.
- ද්විතීයික මතකය (Secondary Storage): දත්ත ස්ථිරව ගබඩා කර තැබීමට භාවිතා කරයි.
  - දෘඪ තැටි (Hard Disk Drive - HDD): චුම්බක ක්‍රමයට දත්ත ගබඩා කරයි. ධාරිතාව ඉහළයි.
  - Solid State Drive (SSD): Flash memory චිප මත දත්ත ගබඩා කරයි. HDD වලට වඩා ඉතා වේගවත්ය.
  - CD/DVD/Blu-ray: ප්‍රකාශ (Optical) මාධ්‍ය වේ.
  - USB Flash Drive (Pen Drive): පහසුවෙන් ගෙන යා හැකි Flash මතකයකි.

3 වන ඒකකය: පරිගණක මෘදුකාංග (Computer Software)

පරිගණක දෘඩාංග ක්‍රියා කරවීම සඳහා සහ නිශ්චිත කාර්යයන් ඉටු කර ගැනීම සඳහා ලබා දෙන උපදෙස් මාලාවන් මෘදුකාංග ලෙස හැඳින්වේ.

පද්ධති මෘදුකාංග (System Software)

පරිගණකයේ දෘඩාංග කළමනාකරණය කරන සහ අනෙකුත් මෘදුකාංග ක්‍රියාත්මක වීමට අවශ්‍ය වේදිකාව සපයන මෘදුකාංග.

මෙහෙයුම් පද්ධතිය (Operating System - OS): පරිගණකයේ ඇති වැදගත්ම මෘදුකාංගයයි.
- ප්‍රධාන කාර්යයන්: ක්‍රියාවලි කළමනාකරණය (Process Management), මතක කළමනාකරණය (Memory Management), ගොනු කළමනාකරණය (File Management), ආරක්ෂාව සැපයීම.
- පරිශීලක අතුරුමුහුණත (User Interface):
  - CLI (Command Line Interface): විධාන type කිරීම මගින් ක්‍රියාත්මක වේ (උදා: MS-DOS).
  - GUI (Graphical User Interface): Icons, menus, windows වැනි චිත්‍රක මූලිකාංග භාවිතා කරයි (උදා: Windows 11, macOS).
- උදාහරණ: Microsoft Windows, Apple macOS, Linux, Android, iOS.
උපයෝගිතා මෘදුකාංග (Utility Software): පරිගණකය නඩත්තු කිරීමට සහ එහි කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීමට උදව් වන මෘදුකාංග (උදා: Antivirus software, Backup tools, File compression software).

යෙදුම් මෘදුකාංග (Application Software)

පරිශීලකයාගේ නිශ්චිත කාර්යයක් ඉටු කර ගැනීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති මෘදුකාංග.

වදන් සැකසුම් මෘදුකාංග (Word Processing): ලේඛන සකස් කිරීමට (උදා: MS Word).
විතුරුම් පත් මෘදුකාංග (Spreadsheet): ගණනය කිරීම් සහ දත්ත විශ්ලේෂණයට (උදා: MS Excel).
ඉදිරිපත් කිරීමේ මෘදුකාංග (Presentation): ඉදිරිපත් කිරීම් සෑදීමට (උදා: MS PowerPoint).
දත්ත සමුදා මෘදුකාංග (Database): දත්ත කළමනාකරණයට (උදා: MS Access).

4 වන ඒකකය: දත්ත නිරූපණය (Data Representation)

පරිගණකය තේරුම් ගන්නේ විදුලි සංඥා "ON" (1) සහ "OFF" (0) පමණි. එබැවින් සියලුම දත්ත පරිගණකය තුළ නිරූපණය වන්නේ ද්විමය (Binary) ක්‍රමයටයි.

සංඛ්‍යා පද්ධති (Number Systems)

ද්විමය (Binary): පාදය 2 (අංක 0, 1).
අෂ්ටමය (Octal): පාදය 8 (අංක 0-7).
දශමය (Decimal): පාදය 10 (අංක 0-9).
දහසයේ පාදය (Hexadecimal): පාදය 16 (අංක 0-9 සහ A, B, C, D, E, F).

සංඛ්‍යා පද්ධති පරිවර්තනය (Conversions)

දශමය (Decimal) → ද්විමය (Binary)

දශමයේ සංඛ්‍යාව, ද්විමයේ පාදය වන 2න්, ඉතිරිය 0 හෝ 1 වන තුරු බෙදිය යුතුය. ඉන්පසු ඉතිරි අගයන් යට සිට ඉහළට ලිවිය යුතුය.

උදා: 25₁₀ → ?₂

    2 | 25 | 
      ----
    2 | 12 | --- 1 (LSB)
      ----
    2 |  6 | --- 0
      ----
    2 |  3 | --- 0
      ----
    2 |  1 | --- 1
      ----
         0   --- 1 (MSB)
    
    පිළිතුර: 11001₂

ද්විමය (Binary) → දශමය (Decimal)

ද්විමය සංඛ්‍යාවේ එක් එක් සංඛ්‍යාංකය, එහි ස්ථානීය අගයට අදාළ 2 හි බලයෙන් ගුණ කර, ලැබෙන අගයන් එකතු කළ යුතුය.

උදා: 11001₂ → ?₁₀

    1*2⁴ + 1*2³ + 0*2² + 0*2¹ + 1*2⁰
    = 16 + 8 + 0 + 0 + 1
    = 25₁₀

අක්ෂර නිරූපණය (Character Representation)

ASCII (American Standard Code for Information Interchange): ඉංග්‍රීසි අක්ෂර සහ සංකේත නිරූපණය කිරීමට බහුලව භාවිතා වන සම්මතය. එක් අක්ෂරයක් සඳහා bits 7ක් හෝ 8ක් භාවිතා කරයි.
Unicode: ලෝකයේ ඇති සියලුම භාෂාවල (සිංහල, දෙමළ ඇතුළුව) අක්ෂර නිරූපණය කළ හැකි සම්මතය. එක් අක්ෂරයක් සඳහා bits 16ක් හෝ 32ක් භාවිතා කරයි.

5 වන ඒකකය: තාර්කික ද්වාර (Logic Gates)

Boolean algebra මත පදනම්ව, ඩිජිටල් පරිපථවල මූලික ගොඩනැගුම් ඒකක ලෙස ක්‍රියා කරයි.

Gate	Symbol	Boolean Expression	Truth Table
AND	[Image of AND gate symbol]	`Y = A . B`	A \| B \| Y --\|---\|-- 0 \| 0 \| 0 0 \| 1 \| 0 1 \| 0 \| 0 1 \| 1 \| 1
OR		`Y = A + B`	A \| B \| Y --\|---\|-- 0 \| 0 \| 0 0 \| 1 \| 1 1 \| 0 \| 1 1 \| 1 \| 1
NOT	[Image of NOT gate symbol]	`Y = A`	A \| Y --\|-- 0 \| 1 1 \| 0
NAND	[Image of NAND gate symbol]	`Y = (A . B)`	A \| B \| Y --\|---\|-- 0 \| 0 \| 1 0 \| 1 \| 1 1 \| 0 \| 1 1 \| 1 \| 0
NOR		`Y = (A + B)`	A \| B \| Y --\|---\|-- 0 \| 0 \| 1 0 \| 1 \| 0 1 \| 0 \| 0 1 \| 1 \| 0

7 වන ඒකකය: අන්තර්ජාලය සහ විද්‍යුත් තැපෑල (Internet and Email)

මූලික සංකල්ප

Internet (අන්තර්ජාලය): ලොව පුරා විසිරී ඇති පරිගණක ජාල, එකිනෙක සම්බන්ධ කර සෑදූ දැවැන්තම ජාලය.
WWW (World Wide Web): අන්තර්ජාලය හරහා ප්‍රවේශ විය හැකි, එකිනෙකට සම්බන්ධ ලේඛන (web pages) පද්ධතිය.
URL (Uniform Resource Locator): වෙබ් පිටුවක අනන්‍ය ලිපිනය (උදා: `https://www.google.com`).
IP Address: අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ සෑම උපාංගයකටම ලබා දෙන අනන්‍ය සංඛ්‍යාත්මක ලිපිනය (උදා: `192.168.1.1`).
DNS (Domain Name System): මිනිසුන්ට මතක තබා ගැනීමට පහසු domain names (google.com) අදාළ IP ලිපින බවට පරිවර්තනය කරන පද්ධතිය.
Web Browser: වෙබ් පිටු බැලීම සඳහා භාවිතා කරන මෘදුකාංගය (උදා: Google Chrome, Mozilla Firefox).

විද්‍යුත් තැපෑල (Email)

විද්‍යුත් ලිපිනයක ආකෘතිය: username@domain.com (උදා: info@egotechworld.com). ප්‍රධාන protocols:

SMTP (Simple Mail Transfer Protocol): Email යැවීම සඳහා භාවිතා කරයි.
POP3 (Post Office Protocol 3): Email, server එකෙන් පරිගණකයට download කර ගැනීමට භාවිතා කරයි. Download කළ පසු server එකෙන් mail එක මැකී යයි.
IMAP (Internet Message Access Protocol): Email, server එක මතම තබාගෙන කියවීමට/කළමනාකරණය කිරීමට භාවිතා කරයි. උපාංග කිහිපයකින් එකම email ගිණුමට පිවිසීමට සුදුසුයි.

විභාගය සඳහා අවසන් උපදෙස්

පසුගිය ප්‍රශ්න පත්‍ර: අවම වශයෙන් පසුගිය වසර 5ක ප්‍රශ්න පත්‍රවලට පිළිතුරු ලියා පුහුණු වන්න. කාල කළමනාකරණයට එය ඉතා වැදගත් වේ.
වැදගත් ඒකක: දත්ත නිරූපණය (Number Systems) සහ තාර්කික ද්වාර (Logic Gates) යන ඒකක වලින් අනිවාර්යයෙන්ම ව්‍යුහගත රචනා ප්‍රශ්න පැමිණේ. එම කොටස් හොඳින්ම පුහුණු වන්න.
ප්‍රායෝගික කොටස්: MS Word (Mail Merge), Excel (Functions, Cell Referencing), PowerPoint (Slide Master) වැනි කොටස්වල theory පැත්ත ගැන අවධානය යොමු කරන්න.
පැහැදිලි පිළිතුරු: පිළිතුරු ලියන විට අනුපිළිවෙලට, පැහැදිලිව, අවශ්‍ය තැන උදාහරණ සහිතව ලියන්න.

ඔබ සැමට විභාගයෙන් උසස් සාමාර්ථයක් ලබා ගැනීමට egotechworld.com අපගේ සුබ පැතුම්!