Module 3: Python මූලිකතා | Data Analytics සිංහලෙන්

Data Analytics ලෝකයේ අපේ ගමනේ ඊළඟ පියවරට ඔබව සාදරයෙන් පිළිගනිමු! දත්ත වර්ග හඳුනාගත් පසු, එම දත්ත සමග වැඩ කිරීමට, ඒවා හැසිරවීමට සහ විශ්ලේෂණය කිරීමට අපට මෙවලමක් අවශ්‍ය වෙනවා. ඒ සඳහා ලොව පුරා දත්ත විද්‍යාඥයින්ගේ සහ විශ්ලේෂකයින්ගේ ප්‍රධානතම තේරීම වන **Python** programming language එකේ මූලික කරුණු අපි මෙම මොඩියුලයෙන් ඉගෙන ගනිමු. ඔබට මීට පෙර කිසිදු programming පළපුරුද්දක් නොමැති වුවත්, මෙම පාඩම් ඔබට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි පරිදි සරලව සකසා ඇත.

Python පරිසරය සකසා ගැනීම (Setup)

Python සමග වැඩ ආරම්භ කිරීමට පෙර, අපට අවශ්‍ය මෘදුකාංග අපගේ පරිගණකයේ ස්ථාපනය කරගත යුතුය. මේ සඳහා අපි **Anaconda** නම් මෘදුකාංගය භාවිතා කරමු.

ඇයි Anaconda?

Anaconda යනු Python විතරක්ම නොවේ. එය දත්ත විද්‍යාවට අවශ්‍ය Python, Pandas, Matplotlib වැනි සියලුම වැදගත් libraries සහ Jupyter Notebook වැනි මෙවලම් එකම පැකේජයක් ලෙස අපට ලබා දෙනවා. මෙය ස්ථාපනය කිරීමෙන්, අපට අවශ්‍ය සියලු දේ එකවර ලැබෙන අතර, විවිධ මෘදුකාංග වෙන වෙනම ස්ථාපනය කිරීමේ කරදරයෙන් අපට නිදහස් විය හැකිය.

Jupyter Notebook යනු කුමක්ද?

Jupyter Notebook යනු web browser එක හරහා ක්‍රියාත්මක වන, කේත (code) ලිවීමට, ක්‍රියාත්මක කිරීමට, සටහන් සහ ප්‍රස්තාර එකම ලේඛනයක තබා ගැනීමට ඉඩ සලසන අන්තර්ක්‍රියාකාරී (interactive) පරිසරයකි. දත්ත ගවේෂණය කිරීමට සහ විශ්ලේෂණයේ එක් එක් පියවර සටහන් කර ගැනීමට මෙය ඉතාමත් සුදුසු මෙවලමකි.

ස්ථාපනය කරන ආකාරය: Anaconda නිල වෙබ් අඩවියට පිවිස, ඔබේ මෙහෙයුම් පද්ධතියට (Windows/macOS) ගැලපෙන Installer එක බාගත කර, තිරයේ දිස්වන උපදෙස් පිළිපදින්න. ස්ථාපනය අවසන් වූ පසු, ඔබට Anaconda Navigator හරහා Jupyter Notebook ආරම්භ කළ හැක.

Python හි මූලික සංකල්ප

දැන් අපි Python කේත ලිවීමට අවශ්‍ය මූලිකම කොටස් කිහිපයක් ඉගෙන ගනිමු.

Variables (විචල්‍යයන්)

Variable එකක් යනු දත්ත ගබඩා කර තැබිය හැකි "බහාලුමක්" (container) වැනිය. අපට අවශ්‍ය අගයක් (value) නමක් දී ගබඩා කර, පසුව එම නම භාවිතා කර එම අගය ලබාගත හැක.

                        # String (වචන) වර්ගයේ variable එකක්
                        name = "Saman Kumara"
                        
                        # Integer (පූර්ණ සංඛ්‍යා) වර්ගයේ variable එකක්
                        age = 35

                        # මෙම variables වල අගයන් print කර බලමු
                        print(name)
                        print(age)
                    

Data Types (දත්ත වර්ග)

Python වල විවිධ දත්ත වර්ග තිබේ. අපට දැනට අවශ්‍ය වන ප්‍රධාන වර්ග කිහිපයක් මෙසේය:

Integer (`int`): පූර්ණ සංඛ්‍යා (e.g., 10, -50, 435)
Float (`float`): දශම සංඛ්‍යා (e.g., 99.5, 3.14, -0.5)
String (`str`): උද්ධෘත ලකුණු (" " or ' ') තුළ ඇති ඕනෑම අකුරු, වචන හෝ වාක්‍ය.
Boolean (`bool`): `True` (සත්‍ය) හෝ `False` (අසත්‍ය) යන අගයන් දෙක පමණක් ගන්නා වර්ගයකි.

Data Structures: Lists සහ Dictionaries

තනි අගයක් වෙනුවට, අගයන් කිහිපයක් එකට ගබඩා කිරීමට අවශ්‍ය වූ විට අපි Data Structures භාවිතා කරමු.

Lists (ලැයිස්තු): මෙය අනුපිළිවෙලකට සකස් කළ අයිතම එකතුවකි. හතරැස් වරහන් `[ ]` තුළ අයිතම, කොමාවෙන් වෙන් කර ලියනු ලැබේ.

                        # විවිධ විෂයන් වල ලකුණු ඇතුළත් list එකක්
                        marks = [78, 65, 92, 81, 75]

                        # list එකේ පළමු අයිතමය (index 0) ලබා ගැනීම
                        print(marks[0])  # Output: 78

                        # list එකට නව අයිතමයක් එකතු කිරීම
                        marks.append(88)
                        print(marks) # Output: [78, 65, 92, 81, 75, 88]
                    

Dictionaries: මෙය 'key-value' යුගල ලෙස දත්ත ගබඩා කරන ව්‍යුහයකි. මෙහිදී එක් එක් අගයට (value) එයටම අනන්‍ය වූ යතුරක් (key) ඇත. සඟල වරහන් `{ }` තුළ ලියනු ලැබේ.

                        # ශිෂ්‍යයෙකුගේ තොරතුරු ඇතුළත් dictionary එකක්
                        student = {
                            "name": "Nimali Silva",
                            "age": 22,
                            "subject": "Mathematics"
                        }

                        # 'name' key එකට අදාළ value එක ලබා ගැනීම
                        print(student["name"]) # Output: Nimali Silva
                    

Functions සහ Libraries හැඳින්වීම

Functions (ශ්‍රිත)

Function එකක් යනු නිශ්චිත කාර්යයක් ඉටු කරන, නැවත නැවත භාවිතා කළ හැකි කේත කොටසකි. Python වල `print()`, `len()` (දිග මැනීමට) වැනි built-in functions රාශියක් ඇත.

Libraries (පුස්තකාල)

Library එකක් යනු යම් ක්ෂේත්‍රයකට අදාළව, වෙනත් අය විසින් ලියා සකස් කරන ලද functions සහ tools විශාල එකතුවකි. අපට අවශ්‍ය විට මෙම libraries අපගේ කේතයට 'import' කරගෙන, එහි ඇති functions භාවිතා කළ හැකිය. **උපමාව:** මෙය මෙවලම් පෙට්ටියක් (toolbox) වැනිය. අපට මිටියක් අවශ්‍ය වූ විට, එය මුල සිට සෑදීම වෙනුවට, මෙවලම් පෙට්ටියෙන් έτοιμος මිටියක් ගෙන භාවිතා කරනවා වැනිය.

Data Analytics වලදී අපට නැතුවම බැරි libraries කිහිපයක් නම්:

Pandas: දත්ත වගු (DataFrames) ආකාරයෙන් හැසිරවීමට සහ විශ්ලේෂණය කිරීමට.
Matplotlib & Seaborn: දත්ත ප්‍රස්තාරගත කිරීමට (Data Visualization).
NumPy: සංඛ්‍යාත්මක සහ විද්‍යාත්මක ගණනය කිරීම් සඳහා.

ඉදිරි මොඩියුල වලදී අපි මෙම libraries භාවිතා කරන ආකාරය ප්‍රායෝගිකව ඉගෙන ගනිමු.

Module 02 වෙත Module 04 වෙත යන්න

මෙම Module එකේදී...

Anaconda සහ Jupyter Notebook ස්ථාපනය.
Variables සහ Data Types හඳුනාගැනීම.
Lists සහ Dictionaries භාවිතය.
Functions සහ Libraries පිළිබඳ හැඳින්වීම.